لفظن جُون اڳياڙيُون ڳنڍڻ
سان ٺھندڙَ ڪي نوان ٻولَ
ياسر قاضي
گذريل هفتي واري ڪالم ۾ اسان
لفظن جِي جوڙجڪ جي لحاظ کان ڪن لفظن ۾ ڪي پڇاڙيُون (Suffixes) ڳنڍي ڪجهه لفظ ٺاهيا هياسي. اڄوڪي ڪالم ۾ اسان سنڌيءَ جي ڪجهه
لفظن ۾ ڪي اڳياڙيُون (Prefixes) ڳنڍي، ڪي
لفظ ٺاهينداسين ۽ اهو سمجهنداسين ته ضرورت آهر اهڙا لفظَ جوڙي سگهجن ٿا.
لفظن جُون پڇاڙيُون ڳنڍڻ
سان ٺھندڙَ ڪي نوان لفظَ
تحرير: ياسر قاضي
لفظن جِي جوڙجڪ ۾ اڳياڙين (Prefixes) ۽ پڇاڙين (Suffixes) جو وڏو عمل دخل هوندو آهي. لفظن جي اڳياڙيءَ کي اردوءَ ۾ ’سابقه‘ (اڳيان ايندڙ) ۽ پڇاڙيءَ کي ’لاحقه‘ (بعد ۾ ايندڙ) چيو ويندو آهي. اها اڳياڙي يا پڇاڙي پاڻ هڪ ٻول (لفظ) هوندو آهي، پر اهو ٻئي اسم، صفت يا فعل سان ملي هڪ ڌار لفظ جوڙيندو آهي. ان طرح سان هر ٻوليءَ جي لغت يا ڪوش ۾ اڻ ڳڻيا اھڙا لفظ موجود هوندا آهن، جيڪي ان ئي ٻوليءَ يا سندس ڪنھن ڀيڻ ٻوليءَ (جنھن جا لفظ منجهس موجود هوندا آهن) جي ٻين مختلف لفظن سان ملي، بيشمار نوان لفظ جوڙيندا آهن. اهڙا اڻ ڳڻيا ٻولَ اسان به روز ڳالهائڻ توڙي لکڻ ۾ استعمال ڪندا آهيون. اھي اڳياڙيُون ۽ پڇاڙيون ذاتين، عھدن، تعليمي لياقتن ۽ لقبن ۾ به هونديون آهن، جيڪي ماڻهن جي نالن سان لڳي انھن کي نئين سُڃاڻ ڏينديون آهن. جيئن ’ڊاڪٽر‘، ’انجنيئر‘، ’پروفيسر‘، ’ايڊووڪيٽ‘، ’بئريسٽر‘، ’ڪامريڊ‘، ’رئيس‘، ’خواجه‘، ’مرزا‘، ’مخدوم‘، ’آخوند‘ وغيره سڀ نالن جُون اڳياڙيُون آهن. پر اڄ اسان عام اسمن، صفتن ۽ فعلن سان لڳندڙ ڪجهه پڇاڙين جو ذڪر ڪنداسين، جيڪي مختلف ٻولن سان ملي نوان لفظن جوڙين ٿيون.
سوين آسرا، مونجھارا. ھڪ آسرو، سھارو.
(لوڪ ڪھاڻي، چوڻي)
.
سنڌيڪار: انجنيئر عبدالوھاب سھتو
لومڙيءَ ۽ ٻليءَ پاڻ ويٺي ڪچھري ڪئي. لومڙيءَ ڊاڙ ھڻندي ٻڌايس؛ ”مان ڏاڍي
ڦرتيلي آھيان. دشمن کان بچڻ جون، سوين ترڪيبون ڄاڻان. مون کي دشمن ھرگز پڪڙي نه
سگھندو.“
ٻليءَ ميمڻي ميسڻي ٿي وراڻيس؛ ”مان ته فقط ھڪ ئي ڏانءُ آ.“
اوچتو، ڪتن جو ڊنب نروار ٿيو ۽ اچي مٿن ڪڙڪيو.
